Centre of Contemporary Art Diatopos

Τα πιο ζωντανά παραμύθια είναι τα παραμύθια των ποιητών όταν καταφέρνουν να μας περάσουν τις αλήθειες τους μέσα από το φαντασμαγορικό ή το εφιαλτικό σκηνικό του κόσμου του μύθου. Και δεν εννοούμε μόνο τις μαγικές σκηνές του πανηγυριού με την πανδαισία των χρωμάτων και των αγαθών συμβόλων ή της αποθέωσης της φαντασμαγορίας, αλλά και τις εφιαλτικές, όπου εναλλάσσεται το λευκό με το μαύρο, η αγνότητα της ζωής με το μελανό του θανάτου, τα οποία και πρέπει να εμπεριέχονται στα άξια του ονόματός τους παραμύθια. Αυτά είναι που πείθουν για τον λόγο ακριβώς ότι αποδίδουν την πραγματική ζωή.  Άλλο αν οι δυνάμεις του αγαθού νικούν στο τέλος τα κακά δαιμόνια.

Στην ποίηση της Δάφνης Νικήτα το σκηνικό του παραμυθιού και η ατμόσφαιρα της ζωής πέρα από τις κοινότοπες συμβάσεις αποδίδεται διττά: τόσο με την επιτυχία όσο και με τη ματαίωση, τόσο με την προσέγγιση του ανθρώπου όσο και με την απώλεια, δίνοντας μια άλλη αίσθηση, η οποία τη βοηθά να ξεδιπλώσει συναισθήματα καθαρά προσωπικά, μεταφέροντας σε υπέργειους χώρους και κατορθώνοντας έτσι να εξωτερικεύσει το προσωπικό απόρρητο ή την ιερότητα του ιδιωτικού χωρίς να ρίχνει σκιά στο αίτιο που το κινεί, χωρίς να αποκαλύπτει τον πυρήνα της αφετηρίας και να απομυθοποιεί την ιστορική βάση της έμπνευσης. Με άλλα λόγια, υποτάσσει τον λυρισμό της μεταφέροντας τη θεατρική σκηνή της σε κόσμους της φαντασίας, αν και η αλήθεια των συνθέσεών της είναι καυτή. Καταφέρνει, για να το διατυπώσω με δικά της σύμβολα, να κρύψει μέσα στους παραμορφωτικούς καθρέφτες της, να καρφώσει σκληρά στους τοίχους της, να μπερδέψει μέσα στα κουβάρια της και να χρωματίσει με τα πιο αιμάτινα χρώματα ό,τι πολύ σκληρό αναδίδει ο πόνος ή ο πόθος ή η αγωνία που γεννούν τους στίχους της.

Πολύ ταιριαστή και προσφυώς επιλεγμένη είναι και η αξιοποίηση των μεθόδων και των τεχνικών του υπερρεαλισμού που μετέρχεται. Δεν είναι που δένουν με τη μεταρσιωτική φορά του παραμυθιού, αλλά που πετυχαίνει μέσω αυτών να περάσει τις αλήθειες της, αλήθειες πολύ πιο αληθινές από την πεζή πραγματικότητα, αλήθειες υπερβατικές της κοινοτοπίας και της αναγνωρίσιμης καθημερινότητας που υποκριτικά κρύβει τα πάντα και προβάλλει μόνο ό,τι επιβάλλουν οι συμβάσεις.

Πρέπει να τονίσουμε, λοιπόν, ότι η Δάφνη Νικήτα έχει επιτύχει να διαμορφώσει δύο βασικά στοιχεία στην ποίησή της: πρώτον την ατμόσφαιρα όπου τελείται η δράση των ηρώων της, ορθότερα ο διάλογος ή η φανταστική συνομιλία με τα εκλεκτά πρόσωπα της επιλογής της, και δεύτερον τα σύμβολά της, τον μυστικό κώδικά της. Για την ατμόσφαιρα, όχι περιρρέουσα αλλά διαρρέουσα και συνάμα υπορρέουσα ήδη μιλήσαμε, αναφερόμενοι στο παραμυθικό σκηνικό της –εορταστικό ή απαισιόδοξο. Για τα σύμβολα πρέπει να πούμε λίγα περισσότερα, μια και επανέρχονται συνοστεωμένα και σε συνδυασμούς που δημιουργούν φαινομενικά ετερόκλητες αλλά ουσιαστικά νομοτελειακές εικόνες. Έτσι, κυριαρχεί το λευκό, εκκινώντας από την αθωότητα και την αγνότητα και φθάνοντας στην ακύρωση∙ το άρωμα και το χρώμα κατακλύζουν τους στίχους της∙ η τάση για άνωση, η ορμή προς τα ουράνια, είναι επίσης χαρακτηριστικές. Αλλά και λέξεις κλειδιά αποτελούν κώδικες της ποιήτριας αναγνώσιμους από το προσεκτικό μάτι και κυρίως κλειδιά διείσδυσης στην ποίησή της. Καθρέφτες, γυαλιά, το ψύχος υπό διάφορες μορφές του, κόκκινες πόρτες, τοίχοι ως φράγματα αδιαπέραστα, κουβάρια ως συσπείρωση και σφίξιμο της γροθιάς για αυτοάμυνα. Λαβυρινθώδεις διαδρομές, αδιέξοδα υπερρεαλιστικά, διόλου απαισιόδοξα αν και πολύ πραγματιστικά, εναλλαγές ταχυτήτων ραγδαίες, φέρνουν στο νου πίνακες του Νταλί, στιγμιότυπα χριστουγεννιάτικων παραμυθιών του χιονισμένου, κατάλευκου Βορρά ή ήχους από το Πουλί της φωτιάς του Στραβίνσκι.

Και μέσα σε αυτά κυριαρχεί αδυσώπητος ο χρόνος, το ασύλληπτο από την ανθρώπινη λογική, η απώλεια, η αδήριτη ανάγκη του Άλλου σε συνεχή εναλλαγή με τη ματαίωσή του ή την αδικαίωτη θυσία, που δίνονται με φόντο πυροτεχνήματα τα οποία καταφωτίζουν τον εορταστικό ουρανό, όταν η μέριμνα και το πάθος βασανίζουν την ίδια στιγμή την καρδιά του θεατή, ή σκηνές παιδικής χαράς μέσα σ’ ένα κατάμεστο τσίρκο, όταν αποθεώνεται ο κλόουν, ο οποίος την ίδια στιγμή ζει το προσωπικό του δράμα. Αυτό το κολλάζ των συναισθημάτων και των εικόνων αποδίδει η ποίηση της Δάφνης Νικήτα. Ποίηση πολύ προσωπική που γρήγορα προσπερνά από τα μάτια του αναγνώστη το πρόσωπο με το οποίο συνδιαλέγεται αυτή και μετατρέπεται σε τσίμπημα στην καρδιά του, σε μεταφορά του φλέγοντος ζητήματος της ποιήτριας στον ίδιο. Ποίηση αμφίδρομη, όπως η ζωή: χαρά και λύπη απαραιτήτως εναλλασσόμενες και εν τέλει συνειδητά συζευγνύμενες∙ πόνος και ηδονή άρρηκτα δεμένα, ακόμα και για μια «Πεντάμορφη» του παραμυθιού. Είναι η στιγμή-ρωγμή που ο καταλύτης χρόνος θα φέρει και θα προκαλέσει το αιμάτωμα, είναι η αρχή της αντίστροφης μέτρησης, που θα έρθει και θα μας βρει απροετοίμαστους:

Σε κελί

μυστικό

πάνω σε σεντόνι

λευκό

υγρό κόκκινο

στάζει

και λέει

σ’ αγαπώ

Χωρίς φωνή

η θλίψη ξυπνάει

Σε μαύρο χαλί

το αδράχτι

το γύρο του κάνει

Βελόνι παγερό

η στιγμή

αφού το δάχτυλο

που ψάχνει

εδώ και χρόνια

αιμορραγεί

Είναι προφανές μετά από όσα λέχθηκαν ότι Το βροχερό βαγόνι μεταφέρει καλό υλικό στους χώρους του. Όσο κατορθώνει με τον καιρό  να γενικεύει η ποιήτρια το προσωπικό ερέθισμα, αλλά και όταν ενισχύσει με δυνατό διακείμενο τους στίχους της –διακείμενο ελληνικό στη διαχρονία του, που λείπει, καθώς και διακειμενικά ερείσματα από την ξένη λογοτεχνία που ταιριάζει στη γραφή της-, τόσο πιστεύουμε ότι ο λόγος της θα αποκτά ειδικό βάρος και μεγαλύτερη εμβέλεια και η ποίησή της θα μετακενώνει το φορτίο του προσωπικού πάθους, αποδεικνύοντας ότι ο γνήσιος πόνος είναι οικουμενικός στην εξακτίνωσή του, όσο και αν είναι προσωποκεντρικός στην πηγή του.